1. Rối loạn thần kinh thực vật là gì?
Hệ thần kinh thực vật (hay hệ thần kinh tự chủ) gồm hai phần chính là hệ giao cảm và hệ phó giao cảm. Hai hệ này hoạt động đối lập nhưng luôn giữ trạng thái cân bằng để điều hòa các chức năng quan trọng của cơ thể như nhịp tim, huyết áp, tiêu hóa, bài tiết, thân nhiệt, tiết mồ hôi…
Khi một trong hai hệ bị tổn thương hoặc mất cân bằng, cơ thể sẽ xuất hiện tình trạng gọi là rối loạn thần kinh thực vật. Lúc này, hoạt động điều hòa tự nhiên bị ảnh hưởng, gây ra hàng loạt rối loạn ở nhiều cơ quan khác nhau.
Do hệ thần kinh này hoạt động tự động nên bình thường chúng ta khó nhận ra vai trò của nó. Chỉ khi chức năng bị suy giảm, các biểu hiện bất thường mới xuất hiện rõ rệt.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, phổ biến nhất là bệnh đái tháo đường (đặc biệt khi kiểm soát kém) và Parkinson. Ngoài ra, còn có thể liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh, rối loạn miễn dịch, nhiễm trùng, ung thư, tác dụng phụ của thuốc, thiếu dinh dưỡng, căng thẳng kéo dài, mất ngủ hoặc yếu tố tuổi tác và di truyền.
2. Triệu chứng thường gặp
Rối loạn thần kinh thực vật có biểu hiện rất đa dạng vì ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Chính vì vậy, người bệnh dễ nhầm lẫn với các bệnh lý riêng lẻ của từng cơ quan.
Một số triệu chứng phổ biến gồm:
- Cảm giác chóng mặt, choáng váng, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột như từ ngồi hoặc nằm sang đứng. Nguyên nhân thường do tụt huyết áp tư thế hoặc nhịp tim tăng nhanh.
- Rối loạn tiểu tiện như tiểu khó, bí tiểu, giảm cảm giác buồn tiểu hoặc nước tiểu không thoát hết, dễ dẫn đến viêm nhiễm đường tiết niệu.
- Vấn đề tiêu hóa như đầy bụng, khó tiêu, táo bón, tiêu chảy, buồn nôn, ợ nóng, chán ăn… do hoạt động của hệ tiêu hóa bị rối loạn.
- Mắt điều tiết kém, khó thích nghi khi chuyển từ nơi sáng sang nơi tối, nhìn kém vào ban đêm.
- Tim đập nhanh, hồi hộp, cảm giác đánh trống ngực kéo dài khiến người bệnh dễ lo lắng, hoảng sợ.
- Khả năng vận động giảm, cơ thể khó thích nghi khi vận động mạnh hoặc tập thể dục.
- Tê lạnh đầu ngón tay, chân do co mạch ngoại vi từng lúc.
- Rối loạn giấc ngủ như mất ngủ, ngủ không sâu, hoặc buồn ngủ ban ngày quá mức.
- Thay đổi tâm trạng: lo âu, căng thẳng, suy nhược, thậm chí trầm cảm hoặc thay đổi tính cách như hay bực bội, khó chịu
3. Hướng điều trị
Việc điều trị rối loạn thần kinh thực vật thường tập trung vào hai mục tiêu chính: xử lý nguyên nhân và cải thiện triệu chứng.
Nếu xác định được nguyên nhân, cần điều trị triệt để bệnh nền như kiểm soát đường huyết ở người đái tháo đường hoặc dùng thuốc phù hợp với bệnh Parkinson. Tuy nhiên, thực tế có đến khoảng một nửa số trường hợp không tìm được nguyên nhân cụ thể.
Trong những trường hợp này, việc điều trị chủ yếu nhằm giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tùy theo cơ quan bị ảnh hưởng, bác sĩ có thể chỉ định các loại thuốc phù hợp, ví dụ thuốc điều hòa nhu động ruột khi có rối loạn tiêu hóa.
Bên cạnh đó, điều trị tâm lý cũng rất quan trọng, có thể sử dụng thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần nhẹ hoặc các thuốc hỗ trợ điều hòa thần kinh. Kết hợp với luyện tập thể dục, phục hồi chức năng sẽ giúp cơ thể thích nghi tốt hơn.
Ngoài ra, các phương pháp y học cổ truyền như châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, xông hơi thảo dược… cũng được đánh giá là hỗ trợ hiệu quả trong việc cải thiện tuần hoàn và cân bằng cơ thể.
Trong quá trình điều trị, việc giữ tinh thần ổn định, kết hợp liệu pháp tâm lý và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò rất quan trọng giúp người bệnh phục hồi tốt hơn.
